RITOS CICLICOS E FESTAS ESTACIONAIS NA CULTURA GALEGA

A ESCASULA

A operación da escasula adóitase facer de noite en locais pechados. É un dos costumes aldeáns máis típicos e xeneralizados en Galicia, sobre todo nas comarcas onde se cultiva o millo, que é na maior parte da nosa terra. As espigas que han pasar ó hórreo despóxanse de tódalas follas e as que han ser penduradas nas solainas ou pontóns do teito do sobrado descóbrense de todo, deixando unhas poucas follas que se atan entre si polas puntas, co gallo de que, mercé ó arco que deste xeito forman, se poidan pendurar da varanda en mañizos a xeito de acios para que se deloiren.

Como manifestación folclórica, constitúe parte dos nosos estilos consuetudinarios. As mozas do lugar acoden logo do anoitecer á casa do veciño que precisa da súa colaboración, e alí escasulan entre cantigas populares, contos de trasnos e relatos de vellas lendas.

A axuda que prestan as escasuleiras é de balde, aínda que ás veces se os medios económicos do dono o Permiten, adoita agasallalas cunha cea. Á escasula concorren tamén, por inveterado costume e práctica tradicional, os mozos das aldeas da contorna con mentes de lles face-las beiras ás rapazas. Acabada a faena, a mocidade renova as cantigas populares, repinícanse os pandeiros, soan as cónchegas e, ó seu compás, ármase o baile que se alonga ata preto da media noite.

Preparada a morea das espigas, os que fan a esfollada colócanse arredor, co aliciente dun pote cheo de zonchos (1); e a moza que na desfolla atopa a primeira espiga loira é considerada a  raíña da festa, porque o achado se estima presaxio de fortuna.

Rematando a faena, fáiselle honra ás castañas cocidas, soan as cantigas folclóricas, cóntanse casos e sucedos e nunca falta o resón dalgún retador aturuxo.

A ESPADELADA

Acción dun fato de mulleres que espadelan o liño; chámase tamén espadela, pero así como esta a pode facer unha muller a soas na súa casa, a espadelada é a xuntanza de varias mulleres que se fai na casa do dono do liño para expurgalo.

Son comúns nas comarcas galegas onde o liño se cría en abundancia. Fanse por cooperación prestada ó dono sen máis retribución, xeralmente, cá mantenza e o aliciente tradicional da faena, que adoita acabar con bailes na mesma vivenda onde se espadela, pois a estas xuntanzas, un pouco patriarcais, acoden tamén mozos dos rueiros da contorna. Nelas cóntanse consellas, tánxense pandeiros e castañolas, a mocidade divírtese a seu gosto, convertendo a faena en verdadeira festa de traballo.

Tanto arraizamento acadou este costume folclórico que deu nome ós populares cantos de espadelada que entoan as «espadeleiras», que seguen co ritmo da música o compás das espadelas que maceran o liño.